Bodemenergie

Voor de koeling en verwarming van woningen, kantoren en bedrijfsgebouwen is energie nodig. Deze energie kan uit elektriciteit en aardgas komen, maar het kan ook anders. Bij de koeling en verwarming kan namelijk de bodem ingezet worden als duurzame energiebron. Bodemenergie is een duurzame manier om gebouwen te verwarmen en te koelen.

Welke bodemenergie-systemen zijn er?
Momenteel zijn er enkele soorten systemen op de markt. In het onderstaande schema zijn de diverse systemen zichtbaar:Bodemenergie
Soorten bodemenergie

Kaart van bodem en ondergrondgegevens gemeente Enschede
Bekijk de kaartlagen op enschede.nl/ondergrond. De gegevens op de kaart Bodem en Ondergrond Gemeente Enschede zijn met de grootste zorg samengesteld door de gemeente Enschede. Toch kan het voorkomen dat de informatie op deze website verouderd is, onvolledig is of onjuistheden bevat. De gemeente Enschede is niet aansprakelijk voor enigerlei schade die het directe of indirecte gevolg is van of in verband staat met het gebruik van de op deze webviewer beschikbare informatie. U helpt de gemeente Enschede door eventuele geconstateerde fouten of gebreken te melden bij het bodemloket van de gemeente Enschede (bodeminfo@enschede.nl).  

De kaartlaag bodemenergie toont de geschiktheid van de bodem met betrekking tot bodemenergie voor open of gesloten systemen. Ook zijn restrictiegebieden opgenomen waar aanvullende eisen gesteld kunnen worden.

Open systemen
Een open systeem is een systeem, dat energie buffert en onttrekt aan het grondwater. Hierbij wordt actief grondwater opgepompt en geïnfiltreerd. Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken (grondwateronttrekking) en geïnfiltreerd wordt. Een energieopslagsysteem kenmerk zich door een seizoensmatige opslag van zomerwarmte en winterkoude in de bodem. Open systemen worden tot een maximale diepte van circa 300 meter aangelegd. Een open systeem onttrekt grondwater en heeft daarmee invloed op bodem en grondwater. Daarom is de Waterwet van toepassing bij de aanleg van open systemen en moet er een vergunning worden aangevraagd bij de Provincie Overijssel. Als u een dergelijk systeem wilt aanleggen dient u met betrekking tot de grondwaterkwaliteit contact op te nemen met de gemeente Enschede.

Er zijn verschillende soorten open systemen:

    • Koude-/warmteopslag (KWO)
      In de zomer is er een warmteoverschot. Die warmte kan in de winter prima dienen als gebouwverwarming. Andersom kan kou uit de winter in de zomer worden gebruikt om gebouwen te koelen. Dit kan met tijdelijke koude/warmteopslag in de bodem.

Open systemen

KWO-systeem

Voor het werkingsprincipe KWO kunt u het filmpje op deze link bekijken.

  • Recirculatiesystemen
    Een recirculatiesysteem bestaat uit een of meerdere onttrekkingsbronnen waar grondwater aan kan worden onttrokken en een of meerdere infiltratiebronnen waarin grondwater kan worden geïnfiltreerd. Gedurende het hele jaar wordt met een natuurlijke grondwatertemperatuur uit de onttrekkingsbron onttrokken en in de infiltratiebron geïnfiltreerd.

Gesloten systemen
Een gesloten systeem is een energieopslagsysteem, waarbij geen grondwater onttrokken (zie ook het onderwerp grondwateronttrekking) en geretourneerd wordt. Een gesloten systeem is geschikt voor het leveren van koude en warmte en kenmerkt zich door een seizoensmatige opslag van zomerwarmte en winterkoude in de bodem. Bij gesloten systemen worden lussen (buizen van polyethyleen), ook wel warmtewisselaars genoemd, in de ondergrond gebracht. De lussen worden in combinatie met een warmtepomp gebruikt. Een mengsel van water-antivries wordt in een gesloten buizensysteem door de bodem in de watervoerende laag gebracht. De vloeistof wordt rondgepompt. Hierdoor wordt warmte afgegeven aan de bodem (koelsysteem) of wordt warmte opgenomen uit de bodem (verwarmingssysteem). Een bodemwarmtewisselaar staat dus niet in open verbinding met het grondwater en is een gesloten systeem.

Gesloten systemen

Gesloten systemen

Geothermie-systemen
Geothermie-systemen zijn systemen waarbij op grote diepte (vanaf enkele honderden meter beneden maaiveld) warmte uitwisseling plaats vindt. Door het gebruik van warm grondwater ,die in de bodem zit opgeslagen, als directe energieleverancier staat een onuitputtelijke bron van duurzame energie. Om gebruik te kunnen maken van die warmte dient er wel een watervoerende laag te zijn. Dit maakt het mogelijk om het opgewarmde water van grote diepte op te pompen en de stoom middels een stoomturbine of generator om te zetten in elektriciteit.
Geothermie-systemen

Geothermie-systeem

In onderstaande tabel staan de eigenschappen van de open-, gesloten-, en geothermie systemen op een rijtje.

  Open systemen Gesloten systemen Geothermie
Toepassingsvorm Koelen of koelen en verwarmen vaak met warmtepomp Verwarmen en koelen met warmtepomp Alleen verwarmen
Marktsectoren Utiliteitsgebouw, glastuinbouw, woningbouw Kleinschalige woningbouw, utiliteitsbouw, bedrijventerrein Woningbouw, glastuinbouw, industrie
Minimale schaalgrootte Gebouw > 2.000 m², 50 woningen 1 woning 2500 woningen, warmtevraag > 2 miljoen m³ aardgas
Diepte in de bodem 30-150 meter 20-150 meter 1500-5000
Vergunning Waterwet (nog) geen vergunning nodig Mijnbouwwet
Energiebesparing 50-80% op koeling, 30-50% op verwarmen, 50% op de combinatie 30-50% op verwarmen en koelen 60-70% op verwarmen

Waar binnen de gemeente Enschede zijn bodemenergie systemen toepasbaar?
Binnen de gemeente Enschede is de toepassing van bodemenergie goed mogelijk en haalbaar. De gemeente Enschede is vanuit een duurzaamheidsoogpunt positief ten aanzien van het gebruik van bodemenergie en wil graag een rol spelen om de techniek binnen de gemeente te promoten en toe te laten passen. Om dit mogelijk te maken heeft de gemeente Enschede een bodemenergie kansenkaart opgesteld. Met deze kaart kan snel worden bepaald of bij een ontwikkeling op een bepaalde locatie het interessant is om bodemenergie toe te passen.

Op onderstaande kaart wordt voor de open systemen de kans voor realisatie weergegeven.

Open systeem kaart

 

Bodemenergie kansenkaart voor open systemen

Op onderstaande kaart wordt voor de gesloten systemen de kans voor realisatie weergegeven:

Gesloten systemen

 

 

 

 

 

 

 

 

Bodemenergie kansenkaart voor gesloten systemen

Wanneer is bodemenergie niet mogelijk?
Voor de aanleg van elk systeem moet men diepe boringen verrichten. Provincies kunnen dit verbieden in gebieden waar dit niet is toegestaan de zogenoemde ‘boringvrije zones'. Verder moet bij de aanleg van een bodemenergiesysteem rekening gehouden worden met de grondwaterkwaliteit en beperkingsgebieden zoals bijvoorbeeld waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden.

Bekijk de ligging van de boringvrije zones op de site van de provincie Overijssel.

Welke wetgeving is  er voor bodemenergie-systemen?
Tot het van kracht worden van de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) bodemenergie, geldt feitelijk "wie het eerst komt, die het eerst pompt".
De AMvB bodemenergie heeft tot doel een afwegingskader te scheppen voor de ordening van bodemenergiesystemen in de ondergrond met de daarbij behorende bevoegdheden.
Dit betekent dat de volgende veranderingen optreden:

  • De open systemen zijn vergunningsplichtig, de gesloten systemen worden ook vergunning- of meldingsplichtig;
  • De vergunningsprocedure voor open systemen wordt verkort van 6 naar 2 maanden;
  • Om aantasting van de bodemkwaliteit te voorkomen bevat de AMvB bodemenergiesystemen uniforme voorschriften voor alle open en gesloten bodemenergiesystemen, of ze nu wel of niet vergunningplichtig zijn;
  • Buiten interferentiegebieden geldt alleen een meldingsplicht voor het plaatsen van kleine gesloten systemen. Grote gesloten systemen (> 70 kW) zijn ook buiten interferentiegebieden vergunningplichtig.

Lees meer informatie over de AMvB bodemenergie.

Moet ik de aanleg (aanwezigheid) van een bodemenergie-systeem melden?
De gemeente Enschede wil graag weten waar systemen reeds aanwezig zijn of worden aangelegd, zodat de systemen niet met elkaar conflicteren. Daarom willen wij u verzoeken deze systemen te melden bij de gemeente Enschede. Klik hier om naar het webformulier te gaan of bel ons op telefoonnummer 053-4817600.

Voor vragen over bodemenergie kunt u het digitale formulier van de gemeente gebruiken. Kies in dit formulier voor het thema 'bouwen, wonen en milieu' en kies dan bij onderwerp 'bodem'. Klik hier om naar het webformulier te gaan.

U kunt uw vragen aan de gemeente Enschede telefonisch stellen via 053-4817600.