Groeien aan de grens, een reflectie op bijna 4 jaar Duurzaam Samen Sterker

19 oktober 2017

Enschede is de afgelopen jaren gegroeid tot een sterk en bruisend gebied, met als terechte beloning een plaats in de top 3 beste binnensteden van Nederland. Ondanks de maximale inzet en de zichtbare resultaten in de stad is de rek uit de financiën van de gemeente.

De zorgconsumptie neemt toe, de budgetten zijn niet toereikend en de risico’s worden groter. De gemeente presenteert daarom voor 2018 een sobere, sluitende begroting met een realistische balans tussen zorgkosten en investeringen in de stad. De transformatie van het sociaal domein krijgt veel aandacht in 2018, met als inzet dat inwoners van Enschede naar vermogen kunnen deelnemen in de maatschappij. Ook wil de gemeente aantrekkelijker blijven voor talent door te investeren in goede bereikbaarheid. “Juist nu is het belangrijker dan ooit om verbindingen te leggen: samen met inwoners en bedrijven werken we aan en investeren we in een sociaal, economisch en duurzame toekomst van Enschede,” aldus Wethouder Financiën Eelco Eerenberg.

Een sluitende begroting in 2018

Dit college is bijna 4 jaar onderweg en trad aan op een moment dat de financiële crisis nog in volle gang was. Door het aantrekken van de economie en een maximale inzet van het college, samen met vele anderen, zien we dat de stad en haar dorpen zijn gegroeid tot een sterk en bruisend gebied. Het geld is echter een probleem. Naast de al langer spelende tekorten op BUIG komen nu ook de tekorten op jeugdzorg en Wmo, oplopend naar totaal circa 18 miljoen euro. Dit maakt de transformatie complex en werpt dillema’s op in het vinden van de juiste balans tussen zorgkosten en het investeren in de stad. Met deze programmabegroting laat het college, ondanks alle moeilijke dillema’s, zien dat in een sluitende programmabegroting tegelijkertijd bezuinigd en geïnvesteerd kan worden. Dat komt doordat de gemeente in de vorige programmabegroting voldoende middelen opzij heeft gezet om de huidige tekorten op te kunnen vangen.

Grenzen aan budgetten

Met de decentralisaties van het Rijk naar gemeente zijn budgetten met een veelal oplopende korting overgeheveld. Daarnaast stijgt de zorgconsumptie en wordt de vraag steeds complexer. De omvang en het tempo van de veranderopgave binnen het sociaal domein blijkt te hoog. Dit is een opgave voor het hele land. De focus ligt op de juiste zorg tegen de juiste kosten en met het juiste budget vanuit het Rijk. De tekorten op zorg zijn zo groot dat het niet mogelijk is om dit te dekken uit het daarvoor beschikbaar gestelde budget. De gemeente legt dus ‘bij’. Daardoor is bijvoorbeeld minder geld dan we zouden willen beschikbaar om te investeren in de economie of bereikbaarheid en de aantrekkelijkheid van de binnenstad.

Om te voorkomen dat de tekorten in de toekomst verder oplopen is een andere manier van werken noodzakelijk. Er vindt een omschakeling plaats van het oude aanbodgerichte stelsel naar een nieuw stelsel met de juiste zorg tegen de juiste prijs. De komende jaren investeert de gemeente in zelf- en samenredzaam zijn. Leidend daarin is preventie (meer voorkomen, minder reparatie), inclusie (iedereen doet ertoe en doet mee) en transformatie (anders denken en doen met minder geld). Dat vraagt veel van mensen. Eerst moet meer geld en tijd geïnvesteerd worden in preventie, terwijl dure zorg nog niet direct kan worden beëindigd. De kosten stijgen dus eerst, voordat de vruchten geplukt kunnen worden van de transformatie.

Grenzeloze mogelijkheden in wonen en werken

De binnenstad is de afgelopen jaren flink opgefrist met nieuwe winkel(keten)s en verbeteringen aan winkelpanden of hun gevels. En ook op cultureel gebied zijn partijen volop in beweging. Er worden gelden gereserveerd om het gebouw van het Nationaal Muziekkwartier aan te passen om zo een betere verbinding te maken tussen binnen- en buitenactiviteiten. De bezoekersaantallen van de binnenstad stijgen nog steeds en de leegstand is inmiddels onder de 7,5% gedaald.

De ‘nevenvestiging’ van het Werkplein Twente bij het arbeidsbureau in Gronau is een vruchtbare samenwerking die blijk geeft van de wederzijdse investeringen in de verbinding tussen Enschede en Gronau. Daarnaast zijn de grenzeloze mogelijkheden van Enschede zichtbaar bij Kennispark Twente en op de Technology base (de voormalige luchthaven). In de shelters, waar vroeger de vliegtuigen geparkeerd stonden, houden nu steeds meer bedrijven kantoor.

De vraag naar woningen is ook toegenomen. Dit is terug te zien in de (voortvarende) ontwikkeling van de Kop Boulevard en de projecten Spoorzone, Vaneker, Boddenkamp en de Laares. Mensen wonen graag nabij het stadscentrum of op een unieke locatie. Dit is ook aanleiding om de komende jaren de invalswegen extra onder de loep te nemen en de mogelijkheden van extra kavels in de gehele stad te onderzoeken.

Grenzen van de bereikbaarheid en samenwerking

Economisch gaat het goed met Enschede. De banen blijven jaar op jaar groeien. De verwachting is dat dit zich in 2018 vertaalt naar een daling in de werkloosheidscijfers en een verdere afname van het aantal huishoudens in de bijstand. Komend jaar ligt de focus op het versterken van de bereikbaarheid van banen, de ontwikkeling van toplocaties, het versterken van de kansen in Duitsland en het verder terugdringen van het bijstandsbestand.

Bereikbaarheid is een belangrijke pijler voor een gezonde regionale economie: het is een belangrijke voorwaarde voor het aantrekken en behouden van talent. Goed onderwijs maakt een baan bereikbaar, daarnaast verkorten goede verbindingen de reistijd en daarmee wordt het bereikbare gebied groter. De lobby voor snelle verbindingen van Enschede naar Zwolle en Münster krijgt veel aandacht in 2018. En ook werken we, met projecten zoals onder andere de F35 en de fietsstraat Lambertus Buddestraat, verder aan de ambitie om fietsstad 2020 te worden.

In 2016 zijn via stadsdeelagenda’s de ambities voor de verschillende stadsdelen op hoofdlijnen inzichtelijk gemaakt. Deze wijkagenda’s zijn, samen met de doorvertaling naar de wijkprogramma’s, een middel om mensen met elkaar te verbinden, samen te werken en samenhang te faciliteren. De methode werkt en in 2018 worden de stadsdeelagenda’s geactualiseerd. Ook de stadsdialoog vuurwerk, via het principe van een G1000, is een levend voorbeeld van het leggen van relaties tussen de overheid en inwoner.

Grenzen aan gedrag

Zoals in elke stad zijn er ook in Enschede mensen die hun geld verdienen met criminele activiteiten. Vooral de georganiseerde ondermijnende criminaliteit is daarin een complex vraagstuk. Een weerbare samenleving is in staat om een antwoord te geven op zaken die het daglicht niet verdragen. De komende jaren wordt hard gewerkt aan het versterken van de betrokkenheid en eigen verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven en professionals om bijzondere situaties te melden.

Ook zorgfraude is een belangrijk thema het komende jaar. Daarom zijn veel persoonsgebonden budgetten (PGB’s) bij beschermd wonen omgezet in zorg in natura. Ook wordt extra capaciteit ingezet op contractmanagement, controle en risicogestuurd handhaven.

Digitale veiligheid is een vanzelfsprekende randvoorwaarde voor de manier van werken in de gemeente Enschede. De gemeente werkt aan een hoog niveau van randvoorwaarden voor cybersecurity, zoals aan de Algemene verordening gegevensbescherming, die in 2018 in werking treedt.

Financiële cyclus

De site koers053.nl legt de Programmabegroting op een eenvoudige manier uit. Op 6 november vergadert de Stedelijke Commissie van de gemeenteraad over de begroting. De gemeenteraad stelt de programmabegroting vervolgens op 13 november formeel vast.

In een video licht Eelco Eerenberg de Programmabegroting toe: