2017, het jaar van de Goastok

Op de nieuwjaarsbijeenkomst van de gemeente Enschede sprak burgemeester Onno van Veldhuizen de hoop uit dat we ons in 2017 bewegen in de richting van een Noaberschap 2.0. Lees hier zijn hele toespraak.

Inleiding

Iedereen meer dan van harte welkom in onze Burgerzaal. Ik wens u en de uwen al het goede in 2017. Besonders auch unsere liebe deutsche Nachbarn, die sich die Mühe gegeben haben nach Enschede ab zu reisen. Willkommen und alles Gute für 2017.

U bent met velen en heeft er gehoor aan geven om iemand mee te nemen. Dat doet veel goed. We zullen het immers in 2017, de verschillen overbruggend, de angst voorbij, meer dan ooit samen moeten doen. Met uw aanwezigheid geeft u daar uiting aan.

We delen vrijheid, gelijkheid en broederschap. De broederschap, staat daarbij het meest onder druk en daarmee wankelen ook de andere twee. Zij horen onlosmakelijk bij elkaar. Er valt - zo leert de geschiedenis - niets fatsoenlijks af te spreken over vrijheid en gelijkwaardigheid, wanneer je de ander niet oprecht ziet als medemens waar je mee verbonden bent. Je deelt de stad en het leven. Doe je het anders en - die onsuccesvolle experimenten zijn er grootschalig geweest - dan is de één vroeg of laat “meer gelijk dan de ander (Orwell)”.

Maar hoe vind je broederschap in een stad met 160 nationaliteiten? Hoe vind je broederschap in een digitale netwerksamenleving met veel verbinding maar weinig hechting. Wie hoort erbij en wie niet? Wezenlijk en moeilijk nu Nederland de grootste zorgen heeft over immigratie en integratie, angst en polarisatie.

Een omgekeerd 1989

Dat is ook niet zo verwonderlijk. De jaaroverzichten terug te zien was geen pretje. Over 2016 valt weinig te vertellen dat we nog eens zouden willen horen. We leven in verwarrende, moeilijke tijden. Misschien zelfs een verandering van tijdperk, een omgekeerd 1989. Met de angst komen de muren tussen continenten, staten en mensen terug waar in 1989 de Muur juist viel en vrijheid bracht.

Tegelijkertijd is het voor veel mensen mooi geweest: de schaalvergroting, de marktwerking, de te flexibele arbeidscontracten, de eindeloze bezuinigingen, de lastenverzwaringen, de oneerlijke concurrentie en discriminatie op de arbeidsmarkt, de vervreemding, de stortvloed aan informatie, de keuzestress over zorg, verzekeringen, energie, de onbetaalbare schulden, de vaak gebrekkige toegang tot je recht, “overvraagd” zei iemand laatst. Ik denk dat dat waar is. De stress van het eigen leven belemmert het zicht op de ander.

En dan de toon van ons publieke debat. Een te vaak giftige ketel vol met verwijten, waarin polarisatie, anonieme bedreigingen, het spelen op de man en vrouw hoogtij vieren, ieder antwoord mag rekenen op wantrouwen en iedere oprechte betrokkenheid wordt op voorhand betwijfeld. “Dat zegt ie wel, maar dat bedoelt hij niet”. De dubbele agenda als standaard agenda. Arm algemeen belang.

Wij lopen zo in een spiegelpaleis. Beeldvorming gaat boven feiten. We kijken naar anderen door digitale schermen en zoeken in pers, politiek en rechtbank gretig de verschillen en conflicten. Wij zijn goed in individuele meningsuiting, veel minder in collectieve meningsvorming. Dat er straks 81 partijen meedoen aan de Tweede Kamer verkiezingen, past daar wel weer bij. Wie benoemt en vindt in al die diversiteit het gemeenschappelijke? Voor een samenleving is dat noodzakelijk en er is een enorme behoefte aan.

Hoe gaat het in Enschede?

Hoe gaat het onder dat alles – niet vrolijk makend beeld - met ons Enschede in ons Twente? Nou, eigenlijk – een beetje verwarrend is het wel - gewoon goed. Ook bij ons zie je de andere, vrolijke, kant van de Nederlandse medaille: het consumentenvertrouwen dat sinds de crisis niet zo hoog was; onze concurrerende economie die mondiaal op de 4e plaats staat; waar iedereen behalve de gepensioneerden en ambtenaren er volgens het CBS op vooruit gaan.

Alle kwetsbare instellingen van Orkest, Rechtbank en Reisopera tot FC Twente zijn dankzij de inspanningen van velen, die ook in 2017 nodig blijven, met elan en trots gebleven.

Ons stadscentrum doet het goed. ”Het jeukt hier van zelfvertrouwen” sprak iemand. U las het vast ook al wel in de krant: meer bezoekers (bijna 200.000), minder leegstand (opmerkelijke opmars) en een mooi aandeel van Duitse bezoekers en winkels.

In 2017 hopen we met de Kop van de Boulevard en de omgeving van het Koningsplein en het Ariënsplein tot een nieuwe impuls te komen: Enschede levert op, een knipoog naar het verleden. Dat is voor wonen, werken en onderwijs in het centrum een grote kans. En het Balengebouw in de wijk Roombeek, krijgt eindelijk bewoners; ruim 16 jaar na de vuurwerkramp, voor het eerst sinds 1973. Hetzelfde gebouw, met een volstrekt andere functie in een totaal andere omgeving; een levend monument. Het is weer een symbool van ‘come back kid’ Enschede. Wij staan altijd weer op.

Het aantal banen in onze stad was nog nooit zo hoog (bijna 84.000). De werkloosheid daalt harder dan in Nederland maar blijft met 8,5% relatief hoog. Zeker met de Duitse cijfers van buurgemeenten die rond de 4 à 5% belopen. De grens is nog lang niet uitgegumd. Er staan in onze stad nog steeds teveel mensen - zo’n 6900 - aan de kant. We zijn weliswaar niet meer de stad met het grootste aantal inactieven, maar het bereikbaar houden en maken van werk dichtbij en veraf blijft essentieel. Voor de mensen zelf, voor de stad en voor onze gemeenschappelijke kas.

Het aantrekken, ontwikkelen en vasthouden van talent dichtbij en veraf, van Pakistan tot Pathmos is ook toenemend cruciaal. Goede mensen zijn de concurrentie- en vestigingsfactor van de toekomst. Bedrijven komen daar op af en blijven om die reden. Onze Twentse onderwijsinstellingen – Universiteit, Saxion en ROC -doen het mondiaal, regionaal en lokaal uitstekend. We leiden in Twente de meeste technici op en het is onvergeeflijk dat we de opleidingspoorten te vroeg dicht moeten doen, wegens een gebrek aan geld. Heel fijn is weer wel dat we nu een internationale school hebben. Een cruciale vestigings- en blijf factor.

Andere plekken waar je het door dat talent ziet gebeuren zijn het vliegveld en het Kennispark. Hier ontpopt onze stad zich zichtbaar en voelbaar als pioneering city, waar overheid, onderzoek, onderwijs en ondernemers elkaar steeds beter weten te vinden. Ook hier mogen we à la Balengebouw op oude plaatsen, nieuwe wegen vinden. Daar zijn wij bewezen goed in en 2017 maken we ook daar toekomst.

Voor die toekomst willen alle 14 Twentse Gemeenteraden door met een Agenda voor Twente. Juist in werk en talent blijven investeren. Het kan ook niet anders en het is noodzakelijk. Het aantal mensen dat kan werken – de beroepsbevolking - zal hier niet groeien. De economische groei zal dus moeten komen uit een hogere arbeidsproductiviteit. Slimme dingen, slimmer maken. Dat zal van landbouw tot composieten, van drones tot circulaire economie moeten gebeuren, willen we mee blijven doen in wereldwijde markten en zo uit de economische groei die dat met zich mee brengt, de inkomensondersteuning en de zorg voor een steeds grotere groep mensen kunnen blijven betalen. Wie een bekken van welvaart wil zijn, kan zich niet als een vergiet gedragen. Ook dat is broederschap. Dat kunnen wij en hoort bij ons, hoewel het steeds moeilijker wordt. Een voorbeeld: bij de invoering van de AOW stonden tegenover één gepensioneerde 7 werkenden, nu is dat 4, in 2040 nog maar slechts 2 werkenden tegenover één gepensioneerde.

Noaberschap 2.0

Wat brengt en houdt ons samen? Waar zit de broederschap die de voorwaarde is voor gelijkwaardigheid en vrijheid? Mijn antwoord ligt in Twente en Enschede.

Twente is één van de grootste en echte gemeenschappen in ons land. Een levende en gekoesterde identiteit. Misschien is dat wel onze grootste kracht. Wij zijn trots op onze tradities zoals de de oale roop, Paasvuren en Vlöggeln en het levende dialect van “slepkeuken’’, “knetterbiel”, “bromstool” en “plattnbook”. Je hoort en ziet het terug bij heel verschillende mensen, ongeacht hun afkomst. Een open broederschap, waar je bij kunt gaan horen, die vaak kleinschalig is georganiseerd. Je noemt niet de straat waar je woont maar de buurt waar je huis staat en Noaberschap telt.

Wij, lieve mensen, zijn dus van de goastok en niet van de selfiestick. Een selfiestick houdt je in de lucht om de 1011e foto van jezelf te maken. Die goastok zet je op de grond op weg naar de ander.

Wij willen een samenleving en een Enschede waarin de meerderheid respectvol beslist zonder minderheid te verketteren en de minderheid dat evenmin bij de meerderheid doet. Waar het gesprek over onze gezamenlijke bestemming zo gevoerd wordt, dat niet alleen de grote mond spreekt, maar ook de stille stem van de kinderen en de volgende nog niet geboren generatie wordt gehoord. Een stad waar er zorg is wanneer het even niet of minder met je gaat. Een stad met een geweldsmonopolie voor de politie, waarin ondermijning die de vrijheid en gelijkwaardigheid van mensen afpakt, wordt uitgebannen. Een stad waar we alleen intolerant zijn tegen intolerantie. Een stad waar je het meer dan één keer mag proberen en de hele mens meer is dan alleen zijn mening.

Dat is niet iets dat je kunt bestellen, dat is wel iets dat je kwijt kunt raken.

Graag zou ik u volgend jaar meenemen naar een andere plaats in onze gemeente ergens in Boekelo, Usselo, Lonneker, Twekkelo, Glanerbrug of Enschede om daar met iemand, een club, instelling samen het nieuwe jaar te vieren. Ik wacht de uitnodiging af om daar met de goastok heen te gaan en ik hoop u daar weer in goede gezondheid te mogen begroeten en neem weer iemand mee. Als iedereen een stapje naar de ander doet, zonder af te wachten, dan wordt 2017 als jaar van de goastok een goed jaar. Wij bouwen bruggen, geen muren en neemt u van mij aan Enschede en Twente zijn het betere Nederland.

En daar horen inwoners bij die dat waar maken en een inspiratie zijn. Vier van hen mag ik namens ons allen eren met de Enschede Speld.

Dames en heren,

Het uitreiken van de Enschede-spelden is onderhand een goed gebruik bij de Nieuwjaarsreceptie. Een speld, die wordt toegekend aan personen wegens bijzondere verrichtingen voor de stad Enschede, voor een speciale zaak, of op een bepaald terrein. Met andere woorden een blijk van waardering voor ‘Helden in de Enschedese samenleving’. Enkele aanwezigen hebben een persoonlijke uitnodiging gekregen om er vanavond te zijn. De dames Radisha Abdoelkarim en Willemien Meijer en de heren Hassan Adlouni en Raymond Janssen zou ik dan ook graag naar voren willen vragen.

Mevrouw Radisha Abdoelkarim

U zet zich, ondanks uw drukke gezin, al jaren heel actief in als vrijwilliger voor de basisschool De Broekheurne. U bent de drijvende kracht achter heel veel activiteiten. Het motto van de school “Niet IK, niet JIJ maar WIJ” is daarbij op uw lijf geschreven!.

Daarnaast bent u ook voorzitter van de werkgroep wijkbudgetten De Posten. Mensen met elkaar verbinden door gezamenlijk activiteiten te organiseren, daar gaat het hierom. Met als doel de leefbaarheid in de buurt te verbeteren. U zet zich hiervoor in met veel energie en enthousiasme.

Meneer Hassan Adlouni

Als bestuur van de moskee hebt u het niet gemakkelijk gehad de laatste tijd. Als bestuur hebt u escalaties kunnen voorkomen toen tegen uw gebedshuis Molotovcocktails werden gegooid, terwijl daar mensen aanwezig waren. U koos een dempende rol richting de moskeebezoekers en media. Niet makkelijk, gezien de emoties in de gemeenschap en de aandacht die het voorval, ook in de media, heeft gekregen. Het getuigt van moed, lef en visie om op deze manier met deze ingewikkelde kwestie om te gaan. Als bestuur hebt er mede voor gezorgd dat het recht zijn beloop heeft gekregen.

Meneer Raymond Janssen

Leefbaarheid en veiligheid van het winkelcentrum Boswinkel ging en gaat u aan het hart. Niet alleen als ondernemer, maar vooral ook als persoon. Altijd zocht u daarbij op innovatieve en constructieve wijze de samenwerking met andere partners. Hierdoor heeft het winkelcentrum – mede door uw grote en tomeloze inzet – de 5de ster van het Keurmerk Veilig Ondernemen behaald als eerste winkelcentrum in Enschede! Tevens is het winkelcentrum in november vorig jaar het schoonste winkelcentrum van Enschede geworden. U bent niet alleen betrokken bij Boswinkel en stadsdeel West maar ook bij de stad.

Mevrouw Willemien Meijer

Als buurtbewoner vindt u het belangrijk dat bewoners participeren in activiteiten om de buurt leefbaar te houden. Dit laat u zelf met verve zien en door uw enthousiasme krijgt u andere mensen mee om mee te doen. Sinds de oprichting in 2003 bent u voorzitter van de werkgroep Boerenkerkhof. Met hart en ziel zet u zich met de andere leden van de werkgroep in om het Boerenkerkhof mooi, schoon en aantrekkelijk te houden. U organiseert ook kerstbijeenkomsten, midzomerconcerten, opschoondagen en als klap op de vuurpijl brengt u zelfs een boekje uit over dit historische stukje Enschede.

Dames en heren,

Voor u staan mensen die op zeer veel terreinen actief zijn en een voorbeeld van intensieve betrokkenheid bij de Enschedese samenleving. Ik wil u allen dan ook van harte feliciteren met uw Enschede-speld. U hebt hem zeker verdiend!