Evenwichtige keuzes voor een duurzame toekomst

15 juni 2017

Het aantal bezoekers aan de binnenstad stijgt, de winkelleegstand daalt en het aantal banen neemt toe. De stad is op de goede weg.

Afgelopen maanden is de gemeente Enschede echter geconfronteerd met een miljoenentekort in het sociaal domein. We moeten meer taken uitvoeren met minder geld. Dit stelt ons voor pijnlijke keuzes. Desondanks is het gelukt om verder te werken aan duurzame financiële soliditeit en de economische versterking van onze gemeente en de regio voor de lange termijn. “Juist nu is het belangrijk om de stad niet op slot te gooien, maar te blijven investeren in een sociaal en economisch duurzame toekomst van de stad”, aldus Wethouder Financiën Eelco Eerenberg.

Wat is er aan de hand?

We constateren dat de stad fitter & sterker is, ze bruist steeds meer, de economie trekt aan en er zijn meer banen. De gemeente moet steeds meer taken doen met minder geld en ondanks de recessie van de afgelopen jaren is een positieve en duurzame verandering ingezet.

De extra taken in het sociaal domein die de gemeenten vanaf 2015 van het Rijk hebben gekregen, gingen gepaard met forse bezuinigingen. 2015 was een jaar met dusdanig veel onzekerheden dat er geen conclusies aan verbonden kunnen worden en dit geldt ook voor 2016. De overgang van verantwoordelijkheden (de transitie) vormde een grote opgave voor alle gemeenten in Nederland. Dat hing samen met de hoeveelheid en de complexiteit van deze nieuwe verantwoordelijkheden en met het gegeven dat er lange tijd weinig zicht was op cliëntaantallen en budgetten. Daardoor kan pas op dit moment een beeld gevormd worden van de financiële situatie.

De gemeente Enschede moet in te weinig tijd te grote kortingen op zorgtaken oplossen. Er is de afgelopen jaren veel energie gestoken in de voorbereiding en invoering van de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning in 2014 en 2015. Daarnaast is er de omslag naar nieuwe systemen en werkwijzen waarbij de zelfredzaamheid van inwoners vergroot wordt. Deze veranderingen hebben geleid tot de eerste mooie resultaten, zoals flexibeler welzijnswerk en een kwaliteitskader met als gevolg betere zorg, zijn geboekt. Maar het kost meer tijd en geld om het tot een succes te maken. Daarnaast hebben we te maken met de zwakke sociaal economische positie van de stad. We hebben relatief veel mensen in de bijstand. Deze twee dillema’s zorgen voor een grote financiële opgave voor 2017 en de jaren daarna. In 2017 kan de gemeentelijke organisatie dit opvangen door een verplichtingen- en selectieve vacaturestop en de inzet van een deel van de financiële reserves. Voor 2018 en verder kunnen we dit niet snel genoeg opvangen en daarom zijn bezuinigingen noodzakelijk. De eigenlijke plannen om fors te investeren in de stad zijn daarom bijgesteld, dit moet omdat er noodzakelijke bezuinigingen op ons af zijn gekomen vanuit het Rijk die we niet eerder konden voorzien.

Wat gaan we doen?

De ingezette veranderingen in het sociaal domein leveren nog onvoldoende geld op om de korting op te kunnen vangen. De gemeente voert een sterke lobby in Den Haag met een noodkreet om meer geld om deze grote opgave goed uit te kunnen voeren. Alleen met genoeg tijd en geld kan de transformatie tot een succes worden gemaakt. Als we er niet in slagen om de tekorten in het sociaal domein terug te dringen, lopen we het risico dat we de zorgvoorzieningen die we de afgelopen jaren hebben opgebouwd niet kunnen continueren. Daarnaast moet uit de gemeentelijke middelen geld komen om de tekorten op te vangen.

Het is belangrijk om de sociaal-economische structuur van de stad te versterken. Als we ervoor kunnen zorgen dat er meer bedrijven komen, komen er meer banen en kunnen ook meer mensen meedoen. Daarom moeten we blijven investeren in een duurzame toekomst van de stad, via o.a. de Agenda voor Twente, mobiliteit en het aantrekken van talent. Ook pakken we de rol van grensstad verder op. We kunnen niet wachten, maar moeten nu blijven investeren in kansen om de stad en de regio toekomstbestendig te maken.

Wat is de impact voor de stad?

Dat iedere inwoner van de stad de zorg en voorzieningen krijgt die hij nodig heeft staat voorop. Echter het ontbreken van geld is een probleem. Daarom moeten we op een andere en slimmere manier gaan werken met elkaar. De financiële opgave blijft ook niet zonder consequenties voor de stad. Het betekent onder andere dat:

  • Op sommige taken, zoals de wijkbudgetten, minder geld beschikbaar komt;
  • We in het sociaal domein samen met de stad proberen taken anders in te richten, onder andere door het realiseren van goede algemene voorzieningen voor de Jeugdwet en WMO, zodat minder individuele voorzieningen nodig zijn. We doen daarbij een beroep op nog meer zelfredzaamheid van de inwoner.
  • We samen met partners, bijvoorbeeld in het culturele domein, kijken hoe we de voorzieningen slimmer kunnen organiseren met minder geld;
  • We proberen extra inkomsten te verkrijgen om de kosten te dekken, bijvoorbeeld door het verruimen van de tijden van het betaald parkeren;
  • Tot slot kijken we met een kritische blik naar de gemeentelijke organisatie welke taken we mogelijk anders of niet meer gaan doen, dit kan ook consequenties hebben voor de stad.

Financieel gezond voor de toekomst

De financiële opgave voor de jaren 2018-2021 is fors. Voor 2018 is de opgave 14,4 miljoen euro, oplopend naar 16,8 miljoen euro in 2021. Met deze Zomernota worden evenwichtige keuzes voorgelegd als het om de financiële toekomst van Enschede en de volgende collegeperiode gaat. Het college heeft een goede balans weten te vinden tussen investeren in de stad en het maken van keuzes die pijn doen. Om de gemeenteraad in positie te brengen om keuzes te maken worden vijf scenario’s voorgelegd. In het scenario’s “Evenwichtige keuzes” investeert de gemeente in 2018 4,1 miljoen euro in het vergroten van de economische kracht, de transformatie in het sociaal domein en een toereikend stedelijk voorzieningenniveau (zoals de openbare ruimte, de ijsbaan en het theater). In hetzelfde scenario staat een pakket bezuinigingen waarmee 18,5 miljoen euro in 2018 wordt gevonden, oplopend naar 24,7 miljoen euro vanaf 2021. De Zomernota is de opmaat om in november een begroting op te stellen die evenwichtig, sterker en klaar is voor een duurzame toekomst.

De Zomernota 2017 is te vinden op www.koers053.enschede.nl

Bekijk ook de toelichting van Eelco Eerenberg: