Nieuwjaarsspeech burgemeester Van Veldhuizen

08 januari 2019

Tijdens de Nieuwjaarsreceptie in het stadhuis op 8 januari blikte burgemeester Onno van Veldhuizen terug op het afgelopen jaar en vooruit op 2019.

Tekst van de speech:

Dames en Heren, onze stad vaart als heel kleine bootje op de grote wereldzee. Bijna alles wat er mondiaal, Europees en nationaal gebeurt, waait vroeg of laat, harder of zachter, ook Enschede binnen. Zo sturen en dobberen we bij toenemende wind tussen gele hesjes, Brexit, hyperventilerende beurzen, vergrijzing, kunstmatige intelligentie, datalekken, immigratie, zorg- en pensioenonzekerheid, inkomensongelijkheid, zzp-ers, internationale wanorde en klimaatproblemen. 

Al die snelle en enorm ingrijpende ontwikkelingen met dreigende winnaars en verliezers zijn een hele opgave. De woelingen van de tijd brengen allerlei middelpuntvliedende krachten op gang. Toch willen we samen Enschede blijven. Hoe doe je dat?

Waar zit onze grootste inspiratie, ongeacht wie je bent en wat je stemt? Bestaat er midden in de versplintering van 13 partijen in de raad, als het  hoofd van ons gemeentebestuur en tussen die 160 nationaliteiten in onze gemeente, zo’n gedeelde waarde? 

Laat ik u nog een paar vragen stellen:

  • Wie van u vond als 18 minner dat volwassenen er toch heel geregeld een rommeltje van maakten?
  • Wie van u vindt nog steeds dat volwassenen er regelmatig een zooitje van maken?  
  • En tenslotte wie van u vindt dat jongeren regelmatig een groter verantwoordelijkheidsbesef tonen dan wij volwassenen van hen verwachten?

Het kind in u is nog niet verdwenen en precies aan de 45.000 kinderen van Enschede draag ik de Nieuwjaarstoespraak voor 2019 op.

Onze kinderen hebben het grootste belang bij de toekomst. Zij hebben immers nog de meeste jaren voor de boeg en ….. tegelijkertijd de kleinste en zachtste stem. Luisteren we daar genoeg naar? Geven we Enschede een beetje aardig door? Zeker in 2019 waar landelijk meer dan de helft van de volwassenen uit 50 plussers bestaat.

Mijn kinderogen zijn verdwenen maar ik kan wel vanuit hun belang met u terugkijken op 2018 en vooruit blikken naar 2019.

Terugblik 2018 en vooruitblik 2019

Was 2018 voor de toekomst van onze kinderen een goed jaar? Op zijn Twents: “Het kon slechter”. Ons DNA is beter geworden. We hebben wel wat te vieren.

A) Twente

Met onze Twentse buren, het Twentse onderwijs, Twentse onderzoek en de Twentse ondernemers investeren we via de Regiodeal de komende 4 jaren in Twentse bereikbaarheid, techniek, talent en circulaire economie. Een goed Twente voor onze kinderen. Dat doen we samen met het Rijk en de Provincie - denkt u aan de verkiezingen op 20 maart 2019! Het was een zwaar bevochten Regiodeal. Er werden landelijk 88 plannen ingediend, voor ruim €1.3 miljard. Daaruit zijn 12 voorstellen geselecteerd voor een totaal van €215 miljoen die het kabinet samen met de regio’s gaat uitwerken tot Regiodeals. Twente gaat daarbij voor 30 miljoen voorstellen nader uitwerken. Daarboven op werken we samen met Eindhoven een project uit met een begroting van plusminus 13 miljoen. Totaal wordt er met deze deals voor meer dan 160 miljoen geïnvesteerd. Op de schouders van een nog harder bevochten Agenda voor Twente voor de 21ste eeuw kunnen we sprongen vooruit maken.

En wat is het mooi om hier te noemen dat eind vorig jaar door kinderen van het basisonderwijs uit een deel van Twente, onder de bezielende leiding van Andre Kuipers, op de Technology Base een aanzet is gegeven voor de Agenda voor kinderen voor Twente. Met volop ideeën op het gebied van water, afval, circulaire economie. Dan kunnen wij als volwassenen niet achter blijven, dit verdient navolging.

Een conclusie dringt zich op: we kunnen in Twente - ondanks de onvermijdelijke Twentse bestuurssoapjes - samenwerken. We hebben met de vier o’s (onderwijs, ondernemers, onderzoekers en overheid) als team uitgeblonken en dat mag ook eens gezegd. 

Onderbelicht en onbekend is hoeveel geld (subsidies en leningen) Twente  per jaar uit Europa binnenhaalt. Geld dat de inspanningen van de Regiodeal nog eens ondersteunt en bekrachtigt. Dat bedrag ligt rond de 90 euro per inwoner. Ter vergelijking: heel wat meer dan de 7,50 euro per inwoner van de Agenda voor Twente waar zoveel aandacht naar is uitgegaan. 

Als grensregio en grootste grensstad van Nederland is Europa voor ons en onze buren uit Nordrhein Westfalen en Niedersachsen cruciaal. Het voortzetten van de lobby naar Brussel om deze zogenaamde structuurfondsen te behouden is dus ook voor Enschede als meest Duitse stad van groot belang. Ik wijs u er dan misschien ten overvloede op, dat in mei ook verkiezingen voor het Europees Parlement worden gehouden; met kandidaten uit Twente. U mag dus in 2019 twee keer naar de stembus voor drie verkiezingen. (Ook voor het Waterschap.)

B) Enschede

Ik sprak vorig jaar over de uitdagingen van ‘Booming Enschede’; harder groeien in inwoners, zorgen voor meer talent en betere bereikbaarheid. Liggen we met de stad op koers? In essentie “ja”. We zijn in 2018 een aantrekkelijker stad geworden. In vogelvlucht neem ik u mee.

  • Enschede groeide naar ambitie; van ruim 158.000 naar iets meer dan 159.000 inwoners eind 2018.
  • We hebben meer banen en bedrijfsvestigingen dan ooit en ook heel veel mensen aan het werk.
  • We hebben bedrijfslocaties waar ook grote ondernemingen zich steeds meer thuis voelen (Kennispark, Technology Base Twente, Roombeek).
  • Enschede verscheen in het regeerakkoord als een van de nationaal dragende steden op cultureel gebied en gedroeg zich daarnaar. Het lukt de regio om met veel creativiteit en doorzettingsvermogen, ondanks minder geld, heel veel bezoekers te trekken en het samen beter te doen. De Reisopera, Het Wilminktheater, Concordia, De Bibliotheek en het Orkest van het Oosten, het Rijksmuseum en Sonnevanck deden apart en samen grote dingen voor een goede culturele infrastructuur.
  • In het centrum denken we dwars tegen de trend in zelfs aan meer winkels. 
  • De huizenprijzen stegen meer dan gemiddeld (11% tegen landelijk 6%) maar we zijn desondanks nog steeds een stad waar de prijs-kwaliteit verhouding er heel goed uitspringt.
  • Jonge mensen hadden, zij het heel voorzichtig, ook na hun studie de neiging meer in Enschede te blijven. De schaarste aan jong talent en de afnemende beroepsbevolking staan nu volledig op de kaart bij de Twentse werkgevers - ook bij de Gemeente, die zelf te maken krijgt met een heel grote vervangingsvraag - en we werken toe naar nog meer gezamenlijke actie. 

Ik wil ook nog even stilstaan bij de zo cruciale bereikbaarheid door de lucht, over water, weg en spoor. Het doet goed dat ‘onze’ Oberbürgemeister Markus Lewe van Münster die op het punt van de bereikbaarheid geducht van zich afbijt en aangeeft dat het Münsterland in het verleden te braaf is geweest. Dezelfde toon van de Oosterbuur harmonieert en helpt ons samen in Berlijn, Brussel en Den Haag. In Duits/Nederlandse combinaties wordt met redelijk succes gezamenlijk gelobbyd. De N35 en spoorlijn Amsterdam-Berlijn via Hengelo en de lijn Munster-Zwolle via Enschede en Hengelo zijn goede voorbeelden.

We houden - dankzij een heel goed getimede lobby - in de toekomst in ieder geval dezelfde winter- of zomertijd; ook dat maakt samen optrekken gemakkelijker en de bereikbaarheid groter.

Tot slot van deze terugblik een onderwerp met twee gezichten. Het wordt veiliger in Enschede en we krijgen in de komende vier jaar 20% meer agenten erbij, van 200 naar 240. De toenemende veiligheid is echter ook een statistische werkelijkheid. De ondermijnende criminaliteit verhardt. 2018 bracht een ongekend aantal van 6 aan ondermijning gerelateerde moorden in onze stad. We zullen er alles aan doen om die trend te keren. Het is een basisvoorwaarde voor een goede en kindvriendelijke stad. De gemeenteraad geeft daar ook gelukkig alle kritische ruimte en steun voor.  

C) Zorgen voor morgen (2019)

Het gaat goed met Enschede, maar er zijn ook belangrijke en urgente zorgen. Kijkend door de ogen van de volgende generatie steken twee zaken er met kop en schouders boven uit; de zorg en duurzaamheid.

Twee zaken die, als we blijven doen wat we deden, een situatie scheppen waar niemand mee verder kan. En wat we vandaag na laten te doen, is morgen nog moeilijker op te lossen. Op een gegeven moment - en dat is dichterbij dan je hoopt - beslist het lot. Dat is zelden rechtvaardig, met name voor de mensen die het nu al moeilijk hebben. En daar ligt voor de lokale overheid nog steeds een heel belangrijke opdracht. 

De Zorg 

Het is glashelder dat we in 2019 in de zorg zullen moeten kiezen. Die zorg, goed voor een/derde van ons gemeentelijke budget en een belangrijke oorzaak voor hoge structurele tekorten die in de miljoenen lopen, is naar mijn mening op termijn niet meer betaalbaar. Hoe efficiënt en effectief we het ook - al dan niet met extra Haags geld - gaan organiseren. Een stad kan niet ten koste van allerlei andere belangen, steeds meer geld aan zorg uitgeven. Dat komt als een boemerang bij je terug. Toch is dat wat er gebeurt. We zien een almaar stijgende zorgvraag, meer verschillende zorg, langdurige zorg, hogere kwaliteitseisen, meer rechten en hogere premies. En daar komt nog eens een enorme bureaucratische (aanbestedings-) last overheen. Wantrouwen lijkt in de plaats te komen van vertrouwen. Alles moet tot op twee decimalen achter de komma worden verantwoord en het bestrijden van fraude kost handenvol geld. Gaan we dit onze kinderen dit zo nalaten? Ik denk niet dat dat kan.

Ter illustratie het nationale voorbeeld van Minister Hugo de Jonge: Twee weken zorg in Nederland kost net zoveel als de hele Noord-Zuidlijn van Amsterdam (3.1 miljard euro en die vinden we al veel te duur!). De voorspelling voor 2019 is dat Jeugdzorg en WMO de gemeenten 850 miljoen extra gaan kosten. De zorg in Nederland kost ons nu 85 miljard euro per jaar. Ter vergelijking: onze brandweerzorg kost 1.3 miljard. Momenteel zijn de zorgkosten 35% van de rijksuitgaven. Maar als het zo door gaat dan is dit in 2040 50%. En dat zou ook voor de gemeente kunnen gelden.

Dat is op lange termijn niet houdbaar. Als we dit met elkaar niet oplossen, dan komen we zeker niet toe aan bouwen, werk en meedoen in onze stad. Wat zegt dit over de manier waarop we nu bezig zijn? Laten we in 2019 in Enschede en Twente de hoogst noodzakelijke discussie, zonder heilige huisjes en taboes, open en eerlijk voeren. De transformatie sociaal domein moet hier ook deel van de oplossing kunnen bieden. Daarnaast kunnen we leren van concrete initiatieven zoals de speciale ‘top – 100 aanpak’ waar we mee aan de slag gaan om situaties te doorbreken en waarbij het mes aan twee kanten snijdt. Voor de huishoudens die zorg nodig hebben en voor de gemeente om het huishoudboekje verder op orde te krijgen. En ook om als stad in andere collectieve zaken te kunnen blijven investeren.

Laten we ook in de zorg Twentse kansen benutten en uitbouwen. Neem het toenemende belang van zorgtechniek, van robotica tot domotica. Daar hebben we een fantastisch groeiend cluster met bedrijven en instellingen. Het Roessingh, het MST en de Universiteit, met een in het oog springend Technisch Medisch Centrum, die zeker een deel van de oplossing kunnen brengen.

Duurzaamheid

Het tweede en laatste punt: duurzaamheid. Het kost zichtbaar moeite om tot een klimaat adaptieve stad te komen en de noodzakelijke wending te maken. De emoties lopen regelmatig hoog op. We moeten daar samen doorheen. Wat zou er gebeuren als je kinderen mee laat praten? Wat we vandaag niet doen, zal morgen voor hen moeilijker zijn. Als extreem kwetsbaar land aan de zee, dat wereldwijd per hoofd van de bevolking goed is voor de negende plaats aan CO2-uitstoot, lijkt de keuze evident en die evidentie wordt juridisch bevestigd in de historische Urgendazaak d.d. 9 oktober 2018. De staat heeft een verplichting om naar vermogen het recht op leven van burgers te beschermen. Ook tegen klimaatinvloeden. 

Er staat ons dan ook een groen deltaplan te wachten waar niemand zich aan zal kunnen onttrekken en waarin een ieder verantwoordelijkheid draagt: van omgevingswet tot energietransitie, van grensoverschrijdende circulaire economie tot klimaat adaptieve stad, van gasloze wijk en warmtenet tot asbestvrije en groene daken, van elektrische fiets tot deelauto’s.

Dat alles biedt echter ook enorme economische kansen. Juist voor Enschede en Twente. We hebben er alles voor in huis en het sluit heel goed aan bij de speerpunten van de Regiodeal en de Agenda voor Twente: techniek, talent, bereikbaarheid en (circulaire) economie.

Samengevat

Lieve stadsgenoten, ik vat samen. Het gaat goed met Enschede en met Twente. We investeren succesvol in bereikbaarheid, talent, techniek en (circulaire) economie. Er wachten ons in 2019 in ieder geval met de zorg en het groene deltaplan grote belangrijke en urgente opgaven, waarvan de keuzes moeilijker en ingrijpender worden naar mate we ze langer uitstellen. Op de korte termijn besteden we veel zorg om ziekte en ander lichamelijk ongemak te genezen en te voorkomen. Maar het lukt ons nog onvoldoende om daar, met dezelfde zorg, een gezonde aarde als lange termijn voorwaarde te scheppen. Die aarde ligt op de intensive care. Twente en Enschede hebben het talent om in die zorg met en voor de volgende generatie aan de slag te gaan. Dit was ook een prominent thema bij de Rode loper gisteren, de nieuwjaarsbijeenkomst voor Twentse ondernemers.

Als één stad die uitdaging leidend aan kan, dan is het Enschede. Wij zijn van de uitdagende tijden. Wij hebben ons al een paar keer heruitgevonden, waarbij ik enkel de jaartallen 1862, 1964 en 2000 hoef te noemen.

“Come-Back Kid” Enschede, we zijn gevoelige en taaie mensen met hart voor alle kinderen ongeacht wie ze zijn, waar ze vandaan komen. Dat bindt ons en de stad. Kinderen verdienen een goede toekomst, liever in dan buiten ons mooie Eanske. Maar altijd met een goede herinnering aan de stad van hun jeugd. Mocht ik nog een keer geboren worden, dan graag bij dezelfde ouders, maar wel in Enschede. Een stad waar het lot ook goed kan vallen; hier werd de 30 miljoen van de staatsloterij gewonnen. De winnaar is anoniem. Ik kan u verklappen:…. ik was het niet, maar voel mij niet minder gelukkig.

Lang genoeg gesproken, het woord is aan de kinderen van Enschede.

Enschede-spelden

Traditiegetrouw mag ik een aantal Enschede-spelden uitreiken aan inwoners uit de stad. Deze wordt toegekend wegens bijzondere verrichtingen voor de stad Enschede, voor een speciale zaak, of op een bepaald terrein. Met andere woorden een blijk van waardering voor ‘Helden in de Enschedese samenleving’.

De heer Dassen

U bent een bevlogen en enthousiaste man. En vooral ook een handbiker! Zeer actief lid van de werkgroep wijkbudgetten. Altijd bereid mee te denken over de haalbaarheid van projecten in de wijk en dragende kracht achter de website van Stroinkslanden. Binnen Het Veldhof bent u de organisator van activiteiten zodat de bewoners elkaar ontmoeten en leren kennen. Maar ook bent u veel op pad met de handbike om zo geld op te halen voor goede doelen. Ik begrijp dat er in 2020 weer een tocht op stapel staat om geld op te halen voor de aanschaf van een bus voor het vervoer van uw gehandicapte kleinzoon!

De heer Du Gardijn

Mister Rigterbleek mag ik, denk ik, wel zeggen! U zet zich al vele jaren in voor de voetbalvereniging Rigtersbleek. U bent mede bedenker van het sociaal maatschappelijk concept voor sportverenigingen. U bedenkt niet alleen dingen, u zorgt er ook voor dat ze gerealiseerd worden. Ik noem een aantal wapenfeiten: de realisatie van een oefenkunstgrasveld (overigens inmiddels aan vernieuwing toe), de aanstelling van een (betaalde) clubmanager, de openstelling overdag van het clubhuis voor de wijk, opvang van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, realisatie van extra voorzieningen zoals een beachvolleyveld en een speel- en klimbos, betrokkenheid bij het G-voetbal en samenwerking sportvereniging met Kinderopvang Hebbes maar ook de moestuinen samen met het Zone.college (het Zone.college is een school (vmbo en mbo) met innovatief groen en duurzaam onderwijs) en de samenwerking met de naastgelegen korfbalvereniging. Rigtersbleek heeft met al deze zaken een echte sociale functie in de wijk.

De heer Reinders

Het gezicht van Pathmos! Al heel lang bent u actief voor, naar uw eigen zeggen, ‘de mooiste wijk van Enschede’; Pathmos. U weet veel over de wijk en vertelt graag over de geschiedenis en de mensen die er wonen. U bent secretaris van de wijkraad Pathmos maar ook de drijvende kracht achter de culturele Pathmos weekmarkt en het Pathmos zomerfeest. U draait zowel het bingo rad maar bent ook aanjager van het gescheiden inzamelen van afval in de wijk. U bent een echte verbinder binnen de wijk en iemand die graag de handen uit de mouw steekt.

Deze mensen zijn zeer veel terreinen actief zijn en een voorbeeld van intensieve betrokkenheid bij de Enschedese samenleving. Ik wil u allen dan ook van harte feliciteren met uw Enschede-speld. U hebt hem zeker verdiend!