Toespraak burgemeester Van Veldhuizen d.d. 4 mei 2016 ter gelegenheid van Dodenherdenking in het Volkspark

04 mei 2016

Vandaag is het 4 mei en herdenken we in ons land de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesmissies van latere tijd.

Mijn eerste dodenherdenking was op mijn 8ste. Het regende die avond ontzettend. Ik legde een roos in een helm, samen met mijn moeder. Helemaal begrijpen deed ik het niet. Het was ook nog op een kerkhof. Maar het is mij, omdat ik wel voelde dat er zo onbegrijpelijk veel zwaars en droevigs achter die helm en roos schuil ging, toch altijd bijgebleven. Zonder woorden. Het is nooit meer weggegaan.

Leo Vroman dichtte het. “Kom vanavond met verhalen, hoe de oorlog is verdwenen en herhaal ze honderd malen: alle malen zal ik wenen”

Fijn dat u er bent. Dat wij hier als mensen van allerlei achtergronden en leeftijden samen zijn, in onze stad Enschede. Hier in ons Volkspark bij het monument van Mari Andriessen, waar de 6 verhalen van hele groepen oorlogsslachtoffers altijd bevroren in ons midden staan om tenminste eenmaal per jaar – vanavond - te herleven. In de 2 minuten stilte straks wordt veel gedacht en herdacht.

De mensen die daadwerkelijk uit eigen ervaring over de oorlog kunnen verhalen nemen rap in getal af. Jules Schelvis de laatste overlever van concentratiekamp Sobibor, stierf dit jaar, 95 jaar oud, en hij verhaalde tot het laatste eind. Meer dan ooit zijn we – gelukkig - in staat om die verhalen vast te leggen en razend snel en oneindig via internet te delen. Niemand kan het meer niet geweten hebben. Mijn dochter keek 10 uur naar Shoah van Claude Lanzmann, waar de daders, medeplichtigen en slachtoffers direct getuigen van die onbeschrijfelijk, onvatbare volkerenmoord, waar nog steeds geen woorden voor zijn en ook de andere kunsten met tonen, kleuren en vormen slechts naar tasten. En juist daarom is waarschijnlijk niets zo indringend als het persoonlijk vertelde verhaal van een bekende, geliefde, gewaardeerde die er bij was. Herdenken is goed. Hervoelen is beter. Herbeleven een tragedie en een trauma en o zo, indringend als je er naast zit. Die verhalen sterven met de verteller en klinken in ons na, zoals de echo het nooit haalt bij het oorspronkelijke geluid. Dat oorspronkelijke geluid of iets dat daar op lijkt is ook onverdraaglijk en niet om aan te horen. Jules Schelvis verhaalde na het overleven van 7 vernietigingskampen, het verlies van zijn familie en zijn cultuur over verdraagzaamheid. Dat was zijn echo. Die echo klinkt vanavond in stilte, herinnert en waarschuwt ons. Die echo is de grondtoon van de vrede en de vrijheid, want wie zou de vrede en de vrijheid niet hartstochtelijk met zijn leven omarmen als hij de oorlog niet zou kennen of tenminste vrezen? Jules Schelvis heeft het ons verteld.

Vrede is het minste wat we mogen vragen, het grootste cadeau dat we kunnen ontvangen en het belangrijkste dat we moeten doorgeven. Vrede is een opdracht, zeker in onze tijd en ook in onze stad. Oorlog is niet te verdragen.

“Kom vanavond met verhalen, hoe de oorlog is verdwenen en herhaal ze honderd malen, alle malen zal ik wenen”. Opdat wij in vrede en vrijheid leven.