Welstandsnota

De één wil een huis of een bedrijf bouwen, de ander wil een winkel verbouwen of een dakkapel plaatsen. Mag dat zomaar?
Wie wil bouwen, verbouwen of anderszins iets aan zijn omgeving wil veranderen en wil weten of er een omgevingsvergunning nodig is, kan meer informatie vinden op www.omgevingsloket.nl. Wat kunt u op deze website doen?

  • u kunt een vergunningcheck doen op de website. Ook kunt u hier de 'app' (iPhone of iPad) downloaden (Vergunning);
  • u kunt de omgevingsvergunning aanvragen.

De wet stelt ook dat het uiterlijk en de plek van een gebouw niet in strijd mogen zijn met redelijke eisen van welstand. Welke eisen dit zijn, heeft de gemeente vastgesteld in de welstandsnota. Voor vergunningsvrije bouwwerken hoeft u geen toestemming aan de gemeente te vragen.
Voor vergunningplichtige bouwwerken is de welstandstoets een onderdeel van de vergunningsprocedure. Daarbij is het doel u zoveel mogelijk vrijheid te geven uw bouwplannen uit te voeren en tegelijkertijd de stad haar eigen karakter te laten houden en, waar dat gewenst is, die te versterken. Het gaat dus om een goede balans tussen individueel en algemeen belang.

Meer informatie over welstand kunt u vinden op de Welstandskaart.

Hoe gaat het in zijn werk?
Aan een flat moeten andere eisen van welstand gesteld worden dan aan een villa, aan een fabriek andere dan aan een kantoorpand, enzovoort. Daarom is Enschede onderverdeeld in 22 categorieën. Een categorie kan bestaan uit een wijk, maar ook uit een verzameling straten die niet aan elkaar grenzen. Waar het om gaat, is dat in een categorie de gebouwen samen een herkenbare eenheid vormen. Bijvoorbeeld omdat er hetzelfde type huizen uit dezelfde bouwperiode staat, of omdat het merendeel van de bebouwing bestaat uit bedrijfspanden. Elke categorie heeft dus specifieke kenmerken en een eigen identiteit.

Bekijk het vergunningenschema.

Voor Omgevingsvergunningplichtige bouwwerken is de welstandstoets een onderdeel van de vergunningsprocedure. Daarbij is het doel u zoveel mogelijk vrijheid te geven uw bouwplannen uit te voeren en tegelijkertijd de stad haar eigen karakter te laten houden en, waar dat gewenst is, die te versterken. Het gaat dus om een goede balans tussen individueel en algemeen belang. Hoe welstandstoetsing in Enschede werkt, kunt u lezen in de algemene brochure over welstand.

Cultureel erfgoed

Enschede zet in op behoud en ontwikkelen van haar erfgoed. Diverse gebouwen zijn aangewezen als monument of beeldbepalend (karakteristiek) pand. Eventuele veranderingen aan deze gebouwen vragen om maatwerk en een zorgvuldige afweging. Alle bouwplannen aan monumenten worden door de monumentencommissie getoetst op basis van de redengevende beschrijving die per monument is opgesteld. De basis voor de afweging is behoud, herstel en versterking door ontwikkeling. Dit is het hoogste welstandsniveau dat Enschede kent.

Folder cultuurhistorie

  • Monumenten
    Monumenten zijn specifieke gebouwen (soms inclusief hun buitenruimte) die door het rijk, de provincie of gemeente als zodanig zijn aangewezen. Hiervoor gelden aparte regels. Voor werkzaamheden aan monumenten is altijd een vergunning nodig. Alle bouwplannen worden door de Stadsbouwmeester en de monumentencommissie getoetst aan specifieke eisen en criteria. Meer informatie over 'monumenten' vindt u onder het onderwerp 'Monumenten'.

Hoge en reguliere beeldregie

Voor de gebieden en gebouwen die van belang zijn voor de ruimtelijke identiteit en de beleving van de stad is de beeldregie hoog. In de gebieden met hoge beeldregie is enige inspanning ten behoeve van het behoud, herstel en de eventuele versterking van de ruimtelijke kwaliteit gewenst. De stadsbouwmeester heeft hier een pro-actieve rol. De gemeente spreekt zich niet uit over een te kiezen ontwerpopvatting. De keuze voor een historiserende of eigentijdse opvatting is aan de indiener van het plan. Wel wordt de indiener verzocht helder positie te kiezen ten aanzien van de geschiedenis van de locatie en gebouwen en zal het ingediende resultaat worden getoetst aan de consequentie van de keuze. Hiermee wordt verschil gemaakt met de reguliere welstand die alleen aan de hand van de specifieke gebiedscriteria wordt getoetst.

Enschede geeft in veel gebieden meer ruimte aan individuele bouwplannen. Hier is de beeldregie vanuit de gemeente regulier. Het algemeen belang van de reguliere beeldregie ligt aan de voorkant van gebouwen en gevels die zichtbaar zijn vanuit het openbaar gebied.

Themafolder

Voor veel voorkomende bouwwerken zoals dakappelen of overkappingen zijn in de themafolders eenvoudige criteria opgenomen, waarmee snel uitsluitsel te geven is binnen welke grenzen het plan in ieder geval aan redelijke eisen van welstand voldoet. Objecten worden alleen preventief getoetst als ze aan een voorkant worden geplaatst. Plannen die niet passen binnen de objectcriteria zijn niet per definitie in strijd met redelijke eisen van welstand. Of ze alsnog voldoen, wordt bezien aan de hand van de gebiedscriteria of de algemene criteria. De themafolders kunt u hieronder downloaden (PDF)

A. Bijbehorende bouwwerken aan het hoofdgebouw en dakkapellen
B. Gevelwijzigingen, dakramen, overkappingen en luifels
C. Bijbehorende bouwwerken
D. Technische voorzieningen, zonnepanelen, antennes
E. Reclame en naamsvermeldingen (lees ook de Handleiding Beeldkwaliteit Gevels en Reclame in het Centrum van Enschede)
F. Terrassen Oude Markt          

Gebiedsgerichte, specifieke criteria

Vergunningplichtige bouwwerken in gebieden met hoge beeldregie en grotere bouwplannen in de reguliere beeldregie die niet vallen binnen de categorie veel voorkomende bouwwerken worden getoetst aan de specifieke criteria van de betreffende categorie, te vinden onder het kopje specifieke criteria achterop de brochure. 

22 categorieën

Om het doel van de welstandszorg inzichtelijk te maken is Enschede ingedeeld in 22 verschillende ruimtelijke identiteiten. Ruimtelijke identiteit is objectief te beschrijven en overstijgt daarmee de beoordeling van mooi en lelijk. Een categorie kan bestaan uit een wijk, maar ook uit een verzameling straten die niet aan elkaar grenzen. Waar het om gaat, is dat in een categorie de gebouwen samen een herkenbare eenheid vormen. Bijvoorbeeld omdat er hetzelfde type huizen uit dezelfde bouwperiode staat, of omdat het merendeel van de bebouwing bestaat uit bedrijfspanden. Elke categorie heeft dus specifieke kenmerken en een eigen identiteit. In sommige categorieën is het belangrijk dat veranderingen aan gebouwen of nieuwbouw aansluiten bij de bestaande bouw, in andere is vrijheid om te bouwen eerder toepasselijk. Voor elke categorie is daarom in een aparte brochure beschreven wat het gewenste beleid is en hoe uw bouwplan daaraan kan bijdragen.

22 brochures

Voor iedere categorie is een brochure opgesteld. Deze brochures geven u vooraf duidelijkheid over de criteria waaraan uw bouwplan getoetst wordt. Ook wil de gemeente u inspireren en uitdagen plannen te ontwikkelen die een positieve bijdrage leveren aan de eenheid en eigenheid van uw leefomgeving. De brochures geven daarom ook informatie over de identiteit(en) van Enschede. Tot welke categorie de locatie hoort waarvoor u een bouwplan wilt indienen, kunt u hier vinden

In elke brochure wordt eerst het profiel van de categorie beschreven. Dat wil zeggen: een korte beschrijving van de geschiedenis en de kenmerken die er samen voor zorgen dat deze categorie een herkenbare eenheid is. Dan volgt een beschrijving van het doel van welstandszorg voor deze categorie en van de algemene aandachtspunten van de welstandstoets. Ten slotte worden de welstandscriteria genoemd waaraan uw bouwplan moet voldoen. De 22 brochures kunt u hieronder downloaden (pdf).

Historisch stadshart
Nieuw stadshart
Dorpse linten
Erkerwijken
Tuinstedelijke ensembles
Rijke stadsvilla's
Buitenplaatsen en landgoederen
Verborgen enclaves
Vrije-kavelwijken
Campus
Modern Enschede
Stempelwijken
Stratenrijtjes
Woonerfwijken
Regenboogwijken
Representatieve werklocaties
Bedrijventerreinen
Koop & rij locaties
Industriële complexen
Boerenerven
Vrije landelijke bebouwing
Nieuwe stadsassen

Excessen

De gemeente ziet erop toe dat het welstandsbeleid wordt gehandhaafd. Dat gebeurt zowel in de vorm van ‘toetsing achteraf’ als door middel van de excessenregeling. De excessenregeling is van toepassing op bouwactiviteiten waarvoor geen vergunning nodig is maar die toch ernstig in strijd zijn met de redelijke eisen van welstand of waarvoor geen welstandseisen opgenomen zijn die preventief getoetst worden. Dat is het geval als ook iemand die niet deskundig is kan zien, dat het uiterlijk of de plek van een bouwwerk buitensporig afwijkt en grote afbreuk doet aan de ruimtelijke eenheid, kwaliteit en eigenheid van een categorie. Denk bijvoorbeeld aan het visueel of fysiek afsluiten van een bouwwerk voor zijn omgeving, het ontkennen of vernietigen van architectonische bijzonderheden, armoedig materiaalgebruik, felle kleuren en te opdringerige reclames, gevelverlichting, luifels, zonweringen en parasols. De gemeente kan de eigenaar aanschrijven deze strijdigheid binnen een bepaalde termijn op te heffen. Toetsing achteraf vindt plaats bij vergunningplichtige bouwwerken die zonder vergunning zijn uitgevoerd en bij bouwwerken die afwijken van de tekeningen waarop een vergunning is verleend. De eigenaar van het bouwwerk krijgt de gelegenheid om alsnog of opnieuw een vergunning aan te vragen. Het kan zijn dat deze omgevingsvergunning geweigerd wordt, bijvoorbeeld vanwege een negatief welstandsadvies. De gemeente kan de eigenaar dan aanschrijven deze strijdigheid binnen een bepaalde termijn op te heffen. 

Waaraan moet ik voldoen?
Waaraan uw bouwplan moet voldoen, is afhankelijk van het type bouwplan wat u van plan bent te bouwen. Wat de vergunningplicht voor uw bouwplan is, kunt u in dit Digitaal Loket onder 'omgevingsvergunning' bekijken. Op de website www.omgevingsloket.nl kunt u een vergunningcheck doen voor welke activiteit u een vergunning moet hebben.

Let op: de definities en verdere omschrijvingen van vergunningplichtige bouwwerken in de brochures zijn geen bestemmingsplanvoorschriften en kunnen die ook niet beperken.

Wat moet ik nog meer weten?
Het welstandsbeleid en de welstandsnota worden jaarlijks geëvalueerd. Op basis hiervan wordt de nota regelmatig door de gemeenteraad gewijzigd en aangevuld. Zo houden we de nota actueel en voorkomen we dat onnodige regels van kracht blijven. Het college van Burgemeester en Wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering van het welstandsbeleid en weigert of verleent een bouwvergunning. Behalve bij sommige kleine werken vraagt het college daarvoor altijd advies aan de Stadsbouwmeester. Het besluit een vergunning al dan niet te verlenen gaat altijd vergezeld met een afschrift van dit advies. In uitzonderlijke gevallen kan het college om gewichtige reden van het advies van de Stadsbouwmeester afwijken. Het college moet dit besluit schriftelijk en gemotiveerd meedelen. De Stadsbouwmeester kan het college voorstellen toch een vergunning af te geven voor een plan dat strijdig is met het welstandsbeleid. De Stadsbouwmeester doet dit alleen wanneer naar zijn mening overtuigend is aangetoond dat het plan een positieve impuls geeft aan de kwaliteit van de dagelijkse leefomgeving. De initiatiefnemers van een bouwplan hebben tijdens de bespreking met de Stadsbouwmeester spreekrecht. Bent u het niet eens met het advies van de Stadsbouwmeester, dan kunt u bezwaar maken, nadat burgemeester en wethouders een besluit hebben genomen op de aanvraag van de vergunning.

Oplossingen en beslissingen van vóór 1 juli 2004 scheppen geen precedentwerking.

Kunt u niet vinden wat u zoekt of wilt u meer informatie, laat het ons weten via het contactformulier.

Wij zijn erg benieuwd naar uw ervaring met onze digitale dienstverlening. Geef ons uw mening.