Onderhoud en (ver)bouwen monumenten

Kwaliteit

Voor het onderhoud of de verbouwing van een monument zult u waarschijnlijk  een beroep doen op een aannemer, een schildersbedrijf en dergelijke. Daarbij is het zowel voor u als voor het monument van belang dat er kwaliteit wordt geleverd. Daardoor blijven monumentale waarden in stand  en behoudt het pand zijn economische waarde.

De Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) heeft richtlijnen opgesteld voor de uitvoering van werkzaamheden aan monumenten. Het is (nog) niet verplicht deze te volgen maar zij kunnen u wel helpen bij het maken van afspraken met een uitvoerder. Ook vindt u daar bedrijven die erkend zijn door ERM:  www.stichtingerm.nl

Monumentencommissie

Zodra een plan verder gaat dan gewoon onderhoud, zal dit beoordeeld moeten worden door de gemeentelijke monumentencommissie. De monumentencommissie bestaat op dit moment uit:

Dhr. R. Veenink, stadsbouwmeester en voorzitter van de commissie;
Mw. J. Clarijs, architectuur- en bouwhistorica;
Mw. I. Nij Bijvank-van Herel, landschapsarchitecte;
Dhr. H. van Dijk, restauratiearchitect;
Dhr. N. Oude Wolbers, secretaris.

Onderhoud, (ver)bouwen
Voor sommige werkzaamheden aan een monument hebt u geen enkele vergunning nodig. Dat geldt in het algemeen voor gewoon onderhoud. Voor andere werkzaamheden hebt u een omgevingsvergunning nodig voor de activiteit ‘bouwen’ en/of de activiteit ‘wijzigen van een monument’. Hieronder staat voor de meest voorkomende werkzaamheden aangegeven of zij vergunningplichtig of vergunningvrij zijn.
Onder ‘bijzonderheden’ vindt u de van toepassing zijnde wet- en regelgeving en aanvullende informatie.

Onderhoud omgevingsvergunningvrij, -plichtig
Een monument heeft recht op een zorgvuldige behandeling en een gebruiker heeft recht op een zo ongehinderd mogelijk gebruik binnen de grenzen van goede monumentenzorg. Om beide belangen zo goed mogelijk te dienen, zijn een aantal ingrepen aan een monument vergunningvrij. Dat geldt bijvoorbeeld voor gewoon onderhoud. Dat is onderhoud waarbij kleur, materiaalgebruik, detaillering en profilering gelijk blijven. Of onderhoud waarbij maar een deel van het materiaal wordt vervangen. Zo is het inboeten van een klein deel van een pannendak met dezelfde pannen vergunningvrij maar het vervangen van alle pannen is vergunningplichtig.

Voorbeelden van vergunningvrij onderhoud zijn:

  • overschilderen in dezelfde kleur;
  • aanlassen van verrot kozijnhout;
  • plaatselijk vervangen van hemelwaterafvoer;
  • vervangen van delen van dakbedekking;
  • plaatselijk inboeten van metselwerk/invoegen met dezelfde voeg;
  • inboeten van beplanting met dezelfde beplanting in hetzelfde verband;
  • gevelreiniging met water onder lage druk;

Voorbeelden van vergunningplichtig onderhoud zijn:

  • afbranden, afkrabben of kaalhalen van oude verflagen;
  • overschilderen in een andere kleur;
  • volledig vernieuwen van ramen, kozijnen, hemelwaterafvoer, dakbedekking;
  • aanbrengen van isolatieglas;
  • volledig vernieuwen van metselwerk, voegen;
  • gevelreiniging waarbij meer dan alleen water wordt gebruik, hydrofoberen;
  • nieuwe aanplant met andere soorten of in een ander verband.

Als u twijfelt of onderhoud vergunningvrij is, neemt u dan contact op met het monumentenloket van de gemeente via monumentenloket@enschede.nl of via telefoonnummer 14053.

Klik hier voor informatie over de omgevingsvergunning.

Bouwen en verbouwen omgevingsvergunningvrij
Vroeger gold voor monumenten: “geen spijker in de muur zonder vergunning”. Nu is dat anders. Een aantal bouwactiviteiten kunt u uitvoeren zonder omgevingsvegunning voor de activiteit ‘bouwen’. Dat geldt voor:

1. Inpandige wijzigingen van onderdelen zonder monumentale waarde
De volgende wijzigingen zijn voorbeelden van omgevingsvergunningvrije ingrepen:

  • het veranderen of verwijderen van recente- niet historische onderdelen;
  • het verwijderen van:
    • hard- en zachtboard betimmeringen en gipsplaten;
    • systeemplafonds;
    • niet constructieve, recente scheidingswanden;
  • het vernieuwen van keuken- of badkamerinrichting bijvoorbeeld uit de 80-er jaren.

Let op: het moet hierbij altijd gaan om werkzaamheden zonderhak- of breekwerk aan het casco.

2. Vergunningvrij bouwen in, aan, op een monument
Het gaat hier om bouwactiviteiten in, aan of op onderdelen van een monument zonder monumentale waarde maar die wel deel uitmaken van het monumenten. Hiervoor gelden in principe dezelfde regels als voor bouwvergunningvrij bouwen aan panden die geen monument zijn. In artikel 4a van de bijlage II Besluit omgevingsrecht staat onder welke voorwaarden de bouwactiviteiten bouwvergunningvrij zijn.
Voorbeelden van ingrepen waarvoor u onder bovengenoemde voorwaarden geen omgevingsvergunning nodig hebt voor de activiteit ‘bouwen’ zijn:

  • dakkapellen en dakramen;
  • zonnecollectoren;
  • kozijnen;
  • schuttingen, hekken;
  • antenne-installaties.

Voor de vraag of een onderdeel van een pand monumentale waarde heeft, is de redengevende omschrijving van belang. Deze kunt u opvragen bij de gemeente.

Soms is er aanvullend onderzoek nodig. In alle gevallen is het verstandig om contact op te nemen met het Monumentenloket van de gemeente Enschede.

Let op: als een bouwvergunningvrije activiteit het monument beïnvloedt, kan er wel een omgevingsvergunning nodig zijn voor de activiteit ‘wijzigen van een monument’.

Als u twijfelt of de (ver)bouw vergunningvrij is, neemt u dan contact op met het monumentenloket van de gemeente via monumentenloket@enschede.nl of via telefoonnummer 14053.

3. Vergunningvrij bouwen bij een monument
In artikel 2, 3 en 4a lid 1 van bijlage II Besluit omgevingsrecht staat welke activiteiten bouwvergunningvrij zijn bij een monument. 
Let op: ook al is iets bouwvergunningvrij dan nog is er meestal wel een omgevingsvergunning nodig voor de activiteit ‘wijzigen monument’. Neem bij twijfel contact op met het Monumentenloket van de gemeente Enschede.

Voorbeelden zijn:

  • het bouwen van een serre aan een monument;
  • het uitbreiden van een recente uitbreiding van een monument;
  • de bouw van een schuur bij een monument;
  • een dakraam of dakkapel op het dakschild aan de voorzijde van een niet- beschermd bouwwerk bij een monument.

Bouwen en verbouwen omgevingsvergunningplichtig
Voor alle andere ingrepen aan in, aan op of bij een monument hebt u op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht een omgevingsvergunning nodig  voor de activiteit ‘bouwen’ en voor de activiteit ‘het slopen, verstoren, verplaatsen of in enig opzicht wijzigen van het monument’.

Naast gebouwde monumenten zijn er ook archeologische monumenten. Informatie daarover vindt u hier.

De wet- en regelgeving die van toepassing is op veranderingen aan monumenten is:

De gemeente Enschede heeft een Monumentenloket. Informatie hierover is te vinden op deze website. Vragen over monumenten en cultureel erfgoed kunt stellen aan monumentenloket@enschede.nl of via het algemene telefoonnummer: 14053.

Vragen
Als u twijfelt of en zo ja welke vergunning u nodig hebt, neemt u dan contact op met het monumentenloket van de gemeente via monumentenloket@enschede.nl of via telefoonnummer 14053.